Arama

Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti

Şubat 1917'de Çarlık Rusyasının yıkılması sonrasında Kuzey Kafkasya'da kurulan devlet. Uzun yıllar boyu Rus istilası altında sömürge olarak bulunan Kuzey Kafkasya halklarına mensup aydınların girişimi ve sürükleyiciliği ile 11 Mayıs 1918'de resmen ilan edildi.

Çarlığın yıkılışını takip eden günlerde Terekkale'de (Vladikavkaz) 5-6 Mart 1917 tarihlerinde Kuzey Kafkasya'nın geleceği üzerine yapılan değerlendirme toplantıları bu devletin ilanına gidecek sürecin başlangıcını oluşturdu. Bu toplantıda, başkanlığını bir sosyalist devrimci olan hukukçu Basiat Şahan'ın yaptığı Birleşik Kafkas Dağlıları Birliği Geçici Yönetimi oluşturuldu ve Kuzey Kafkasya'da “eyalet komiteleri”nin oluşturulması ve kamuoyunun genel eğilimini belirlemek üzere I. Genel Kuzey Kafkasya Kongresi'nin toplanması kararlaştırıldı.

11 Mayıs 1918 Çeçenistan'da halk sevinç içinde Cumhuriyetin kuruluşunu kutluyor. 1-9 Mayıs 1917'de tarihlerinde Terekkale'deki (Vladikavkaz) Olginski Kız Lisesi'nde Hazar'dan Karadeniz'e kadar bütün Kafkas halklarından toplam 500'den fazla temsilcinin katıldığı ve Terekkale Kurultayı olarak da anılan I. Genel Kuzey Kafkasya Kongresi'nde çeşitli komisyonlar oluşturularak ülkenin geleceğine ilişkin görüşler sistematize edildi, yönetsel-politik yetkilerle donatılan Kuzey Kafkasya Merkez Komitesi olarak adlandırılan icra organı tesis edildi ve siyasi programın başına, o dönem Rusya'nın diğer halklarının da tercihine benzer şekilde, Kuzey Kafkasya’nın da ayrı devlet statüsünde katılacağı, Rusya'da yeni bir federal cumhuriyetin kurulması talebi koyuldu. Bu kongrenin sonuç bildirgesi “devrimin getirdiği özgürlükleri güçlendirmeyi, demokrasi ilkelerini hayata geçirmeyi, politik, milli, kültürel kazanımları korumayı ve Kuzey Kafkasya halklarının birliğini” ön plana almaktaydı.

Bu dönemde Kafkasya bölgesi, Çarlık Rusyasının çöküşüne paralel olarak çözülen Kafkas cephesi dolayısıyla başıbozuk birimlerin gözlerinin dikildiği bir bölge olmuştu. Dağılan Rus ordusunun uzantıları özellikle temel gereksinimlerin yeterli şekilde karşılanabileceği Kuzey Kafkasya'ya ulaşmaya çalışıyordu. Cepheden demiryolu ile Kuzey Kafkaslara ve deniz yolu ile Sohum, Soçi, Tuapse ve Anapa gibi yerleşim birimlerine ulaşan onbinlerce silahlı asker ve denizci, yerli nüfusa yönelik hareketlere girişmişti. Kuzey Kafkasya'nın doğusunda da Kafkas cephesinden asker kaçakları olarak dönen Kazak alayları da ciddi tehditler sergilemekteydi. RSDİP(b)'nin de (Rusya Sosyal Demokrat-Bolşevik İşçi Partisi) bölgede Rus etnik grubu üzerinden giriştiği örgütlenme ve propoganda çalışmaları Kuzey Kafkasya sahasında siyasal ayrışmaları hızlandırmada önemli bir faktör oluşturmuştu. Bu tehditler karşısında Kuzey Kafkasya Merkez Komitesi pratik bir adımla Rus Ordusunda muvazzaf bir güç olarak bulunan yüksek vurucu güce sahip Kafkas Süvari Tümeni'nin ülkeye çekilmesini karara bağlayarak Petrograd’taki “Geçici Hükümet” nezdinde temaslar gerçekleştirdi. Ağustos 1917 boyunca Kuzey Kafkasya Merkez Komitesi üyeleri,ülkenin değişik yörelerinde bir dizi toplantı yaparak 2. Genel Kuzey Kafkasya Kongresi’nin 18 Eylül 1917'de Andi'de toplanması takvime bağlanarak, delegasyonlar belirlendi.

18 Eylül 1917’de kalabalık bir izleyici kitlesinin önünde 1500 delegenin

katılımıyla başlayan ve Andi Kurultayı olarak da bilinen bu kongrede geçici bir anayasa hazırlanarak Kuzey Kafkasya Merkez Komitesi'ne "ulusal ordu kurma", "temel tüketim mallarının ihracını yasaklama", "uygun zamanda Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını ilan etme" gibi olağanüstü yetkiler verildi.

Gregoryen takvimine göre 25 Ekim 1917'de (Miladi: 7 Kasım 1917) Petrograd'da Lenin liderliğindeki bolşeviklerin darbe ile iktidarı ele geçirmeleri sonrasında, Rusya'dan ayrılacağını kesin hatlarla ortaya koyan Kuzey Kafkasya Merkez Komitesi'nin kararı, komşu Transkafkasya’da, bolşevik iktidarı oybirliğiyle reddeden milliyetçi partilerin tavrıyla büyük ölçüde çakışıyordu. Bu gelişmelere paralel olarak, bölgesel gelişmelerin dışında kalmanın getirebileceği muhtemel sıkıntılarını dikkate alan komite Transkafkasya ile güç birliği arayışı çerçevesinde, Mart 1918'de Bakü ve Tiflis'te girişimlerde bulundu ve aynı ay içinde Trabzon Konferansı'na gözlemci olarak katıldı. İstanbul'da Osmanlı yetkilileri ile siyasal temaslar gerçekleştirildi. Kuzey Kafkasya Parlamentosu'nda ülkenin bağımsızlığının ilanı yönünde karar alınması üzerine, 11 Mayıs 1918 günü yayınlanan Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Bağımsızlık Bildirisi ile Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti'nin kuruluşu ilan edildi.

Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Hükümetleri
Abdülmecid Tapa Çermoy kabinesi (11 Mayıs 1918-15 Aralık 1918)
  • Devlet ve Hükümet Başkanı: Abdülmecid Tapa Çermoy

  • Başkan Yardımcısı: Pşimaho Kosok

  • İçişleri Bakanı: Reşid Han Kaplan

  • Dışişleri Bakanı:Haydar Bammat

  • Savunma Bakanı: Nuh Bek Tarkovski

  • Maliye Bakanı: Vassan Girey Cabağı

  • Ulaştırma Bakanı: İbrahim Haydar

I. Pşimaho Kosok kabinesi (15 Aralık 1918-25 Mart 1919)
  • Devlet ve Hükümet Başkanı: Pşimaho Kosok

  • İçişleri Bakanı: Reşid Han Kaplan

  • Dışişleri Bakanı: Haydar Bammat

  • Savunma Bakanı: Nuh Bek Tarkovski

  • Maliye Bakanı: Vassan Girey Cabağı

  • Ulaştırma Bakanı: İbrahim Haydar

  • Ticaret ve Sanayi Bakanı: Bahadur Malaçihan

  • Milli Eğitim Bakanı: Nur Mahmed Şahsuvar

  • Tarım ve Emlak Bakanı: Aslanbek Butatı.

II. Pşimaho Kosok kabinesi (25 Mart 1919-12 Mayıs 1919)
  • Devlet ve Hükümet Başkanı: Pşimaho Kosok

  • İçişleri Bakanı: Reşid Han Kaplan

  • Dışişleri Bakanı: Haydar Bammat

  • Savunma Bakanı: Saraceddin Musala

  • Milli Ekonomi Bakanı: Aslanbek Butatı

  • Ulaştırma Posta ve Telgraf Bakanı: Zubeyr Temirhan

  • Milli Eğitim Bakanı: Nur Mahmed Şahsuvar

  • Adalet Bakanı: Taceddin Penzulai

  • Dini İşler Bakanı: Necmeddin Gotinski

Mikail Halil kabinesi (12 Mayıs 1919-29 Eylül 1919)
  • kabine oluşturulamamıştır.


Referanslar
  • Haydar Bammat - The Caucasus Problem, Berne, 1919.

  • Haydar Bammat - La Caucase et la Revolution Russe, Paris, 1929.

  • Pşimaho Kosok - Kuzey Kafkasya Hürriyet ve İstiklal Savaşı Tarihinden Yapraklar, İstanbul, 1960.

  • Pşimaho Kosok - “Revolution and Sovietization in the Northern Caucasus”, Caucasian Review, Münih, 1955 ve 1956, No:1 ve 3.;

  • Vassan Girey Cabağı - “Kuzey Kafkasya'nın İstiklal Savaşı”, Serbest Kafkasya, Münih, 1952, No:1.

  • Vassan Girey Cabağı - Kafkas Rus Mücadelesi, Baha Matbaası, İstanbul, 1967.

  • Yılmaz Nevruz Karaçaylı - “Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti”, Birleşik Kafkasya, İstanbul,1964, No:1.

  • Barasbi Baytugan - Kuzey Kafkasya, Samsun, 1978?

  • Said Şamil - Montagnards du Caucase, Paris, 1930.

  • Şerafettin Erel - Dağıstan ve Dağıstanlılar, İstanbul, 1961.

  • Ahmet Hazer Hızal - Kuzey Kafkasya Hürriyet ve İstiklal Davası, Orkun Yay., Ankara, 1961.

  • Ahmet Hazer Hızal - “Kuzey Kafkasya İstiklali ve Türkiye Matbuatı”, Birleşik Kafkasya, İstanbul, 1964-1965, No:2,3 ve 4.

  • Stefanos Yerasimos - Türk-Sovyet İlişkileri, Ekim Devriminden Milli Mücadeleye, Gözlem Yay., İstanbul, 1979.

  • (Haydar Bammat-Aziz Meker)- Circassia and Daghestan, Lozan, 191(9)?.

  • Ali Sultan - “11 Mayıs 1918”, Severnıy Kavkaz, Varşova, 1934, No:1.

  • Hüseyin Tosun Şhaplı - Aperçu Historique Ciscaucasiens pendent La Guerre Mondaile, İstanbul, 1918.

  • Hüseyin Tosun Şhaplı - Compte-Rendu des Assembles des Peoples de la Ciscaucasie et de Leurs Travaux Legislatifs, İstanbul, 1918.

  • Cem Kumuk – Neredesin Prometheus?, Alfa Yay., İstanbul, 2004.

  • Sefer E. Berzeg - Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti (1917-1922), (I.cilt), Birleşik Kafkasya Derneği Yay., İstanbul, 2003.

  • Sefer E. Berzeg - Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti (1917-1922), (II.cilt), Birleşik Kafkasya Derneği Yay., İstanbul, 2004.

  • Sefer E. Berzeg - Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti (1917-1922), (III.cilt), Birleşik Kafkasya Derneği Yay., İstanbul, 2006.

___________________________________

KAYNAK: http://www.tr.kafpedia.org/index.php?title=Kuzey_Kafkasya_Cumhuriyeti


Sizde yorumunuzu eklemek için tıklayın.
Yorumlar
Tüm yorumları görüntülemek için tıklayın.
Xopuri Lazi - Xopa
11 / 05
Bir Laz kardeşiniz olarak, bağımsız Kuzey Kafkas Cumhuriyeti'nin kuruluş yıldönümünü can-ı gönülden kutluyorum. Lazi arti cuma tkvani oqopineri, mevuxvamup şur do gurite dudmoşletineri Oçildre K'afk'asiaş Cumxuriyetiş gedginuşi dğaş3'ana. Ğormotik (Ellak) tkvani k'ala t'as, megişvelan. Allah yar ve yardımcınız olsun. Xopuri Lazi