Arama

Bosfor-Kimmer Devleti ve Kafkas Çerkesyası Arasındaki ilişkilere Dair -II-


Balkar Selçuk

Kırım, Kafkas çerkesyası için olduğu kadar Balkan çerkesyası içinde çok önemli bir bölgedir. çünkü Kırım Karadeniz havzasının büyük bir kısmını yönetimi altına alan Bosfor-Kimmer İmparatorluğunun kalbidir. Kırım ilginç bir şekilde çerkesya’yı yönetimi altına almaya çalışılmış tarihsel devletlerin yurdudur.

Kırım ile çerkesya arasındaki mücadele temelde coğrafidir. İlginç bir şekilde Kırım hemen her zaman Sind-Meot kabilelerini etkisi altına almaya çalışmıştır. Daha sonraki zamanlarda da mesela Kırım Tatarları Kuban başta olmak üzere Kafkas çerkesyası'nı yönetimi altına almaya çalışmış ve bunun için de Kabardey bölgesiyle siyasi ve askeri anlamda çekişmiştir. Bizce burada dikkat çekici olan Kırım’ın başlangıçtan bu yana Kafkas çerkesyası'nı siyasal olarak kendisine bağlamaya çalışması gerçeğidir.

Bu arzu Bosfor-Kimmer İmparatorluğu'nun en erken dönemlerinde de Therakes kralları döneminde de devam etmiştir. öyle ki Balkan çerkesyası'nın kralları ve kabileleri Bosfor-Kimmer ülkesinin ve devamında Kafkas çerkesyası'nın yönetimini ele geçirmek için savaşan Kırım Therakes krallarına asker sağlamış ordu göndermişlerdir.

Bosfor-Kimmer İmparatorluğu ve Therakes Krallarına Dair

Bosfor-Kimmer Devleti Mö. 5. Yüzyıldan MS. 4. Yüzyıla kadar 8 yüzyıl varlığını korumuş bir devlettir. Dubova dö Manperu’nun değerlendirmesine göre Merkezi Asya’yı istila eden İskitler çok uzun bir sefer sonrasında ülkelerine geri döndüklerinde karılarını kendi köleleri ile evlenmiş buldular. Bu Sinde denilen köleleri yenilgiye uğratan İskitler tekrar kendi ülkelerine yerleştiler. Bu eski Sindler Hazar’ın doğusunda yaşayan Meotlar ile Kırım’ın en eski halkı olan Kimmerler'in karışmasından oluşan bir kabileydi. Bu Sind kabilesinin ülkesine Anadolu’dan gelen Helen kökenli Milzyenler yerleşti. Tarihler Mö 540’ları gösterdiğinde yeni gelen kolonistler çerkesya’daki eski Pentikape, Nimfe, Tedosya, Fanagorya, Kepos şehirlerine yerleştiler ya da bu şehirleri ilk defa kurdular.

I. Spartoque ve Oğulları

çerkeslerin Uzev - Darboğaz adını verdikleri ve bugün Kerç adı verilen bölgede kurulan Pentikape adlı şehrin yönetimini eline alan I. Spartoque, Bosfor Arkont’u ünvanıyla Bosfor-Kimmer devletini kurmuş ve öldüğü Mö 433 yılına kadar devleti yedi yıl boyunca yönetmiştir. Onun ardından oğlu Ş’ele’ueqo / Seleuqo ve sonrada II. Spartoque ülkenin yönetimine geçtiler ve bölgedeki Yunan kolonilerini ele geçirerek büyümeye çalıştılar. II. Spartoque Kırım’daki Yunan kolonlarından Nimpe1 şehrini ele geçirmiştir. II. Spartoque Mö 407’de ölmüş ve yerine oğlu Ş’at’ır / Satirus geçmiştir. Ş’at’ır / Satirus ilk kez Kafkas çerkesyası’ndan toprak elde etmiş ve Bosfor ülkesini çerkesya’ya taşıyarak Asya’ya geçmiştir. Şatır Kırım’daki Teodokya kenti kuşatmasında Mö 393’de öldürülmüştür. Strabon Şatır’ın bu bölgede Queque (Koko) adıyla anılan bir tümülüse gömüldüğünü yazmıştır. Dubova bu Azak bölgesini gezdiğinde bu tümülüsü görmüş ve tümülüsün Asya ve Avrupa kıyılarını aynı anda görecek şekilde tüm Azak denizine hakim bir tepede kurulduğunu yazmıştır.

Şatır’ın ardından ülkeyi kırk yıl yöneten oğlu Lewuquen / Leukon Teodokya kentini almıştır. Leukon 354 yılında öldüğünde ülkeyi oğlu III. Spartoque yönetmiş ancak o da beş yıl sonra 348’de vefat etmiştir.

I. Perizadejj ve Oğulları Şatırus-Yewmyelhe’uş-Peritanıjj

III. Spartoque’nin ölümünün ardından ülkeyi Leukon’un bir diğer oğlu Perizadejj/Pairisade yönetmiştir. Bu Arkhon İskitlerle uzun süre savaşmış ve Kerson kentini alarak Bosfor ülkenin sınırlarını çerkesya’ya daha da kaydırmıştır.

Kafkasya’da bulunan beş ayrı yazıta göre Perizadejj sırasıyla şöyle anılmaktadır:

  1. Perizade: Bosfor ve Teodokya’nın Arkhontu ve Sind’lerle Toretler ve Dandariyelerin kralı.

  2. Perizade; Bosfor ve Teodokya’nın Arkontu, Asların ve bütün Meotların Thatenslilerin kralı.

  3. Perizade, Tauros (Kırım Dağları)nın zirvesine kadar uzanan ve Kafkas dağlarını da içine alan bütün ülkenin Kralı.

4-5 Perizadejj, Bosfor ve Teodokya’nın Arkontu ve Sindler ve Meotların kralı.

Bu beş kitabe Henoclides2 Posios tarafından Ana Tanrıçaya yaptırılan bir tapınağa aittir. Bu kitabe Bosfor devletinin Asya yakınındaki Fanagorya yakınında 26 Nisan 1818 tarihinde bir patlama sonucu ortaya çıkan çamur volkanının yeryüzüne getirdiği bir taş üzerinde görülmüştür (Dubova 5.s. 58).3

Perizadejj’in ölümü ve Oğulları Arasındaki Mücadeleler

Perizadejj ülkesini 38 yıl yönettikten sonra Mö 31 yılında ölmüştür. Arkasında bıraktığı Şatırus, Yewmmyelhe’uş’ ve Peritanıjj adlı oğulları arasında kısa sürede taht kavgaları baş göstermiştir.4

Babalarının ölümünün ardından büyük oğul Şatırus tahta meşru kral olarak geçmiş ancak kardeşi Yewmyelheuş bu duruma karşı gelmiştir. O zamanda tıpkı Therakes krallarında olduğu gibi kardeşler arasındaki taht kavgaları başlamıştır. Şatırus Thapsejj/Thapsis ırmağını gerçek kardeşi Yewmyelheuş’un ordusunun karşısında ordugahını kurmuştur. Ordusunda 3000 kadar paralı Grek askeri ve bir o kadar da Therakes savaşçısı yer almaktaydı. Kalan askeri birliklerin çoğu ise İskit askerleriydi. İskitler bu savaşa 20.000 piyade ve 10.000 atlı ile katılmışlardı. Yewmyelheuş’un ordusunda ise kendisine yardıma gelen Therakes kralı Ariopharne’nin Therakeslerden oluşan ordusu yer almaktaydı. Bu ordu da ise 20.000 atlı ve 22.000 piyade yer almaktaydı.

Yapılan meydan savaşında Şatırus kardeşi Yewmyelheuş ve Therakes kralı Ariophanrne’yi bozguna uğratmıştır (Diyodor, Kitap 20:22). Savaş alanından geri çekilen Yewmyelheuş ve Ariopharne Thapseıjj ırmağıyla çevrili bir saraya sığınmışlardır. Şatırus sık ağaçlarla çevrili bu sarayı kuşatmış ve ormanı kestirerek saraya saldırmıştır. İçerde mahsur kalan Ariopharne tek kurtuluş yolunun saldırmak olduğuna karar vermiş ve bir hücum hareketi ile Şatırus’un paralı askerlerinden oluşan birliğine saldırmıştır. Bu birliğin başındaki komutan Manıjjque çarpışmalar sonunda sarayın etrafındaki kuşatmayı devam ettirememiştir. Manıjjque’nin birliklerine hızlı bir şekilde ulaşan Şatırus ise burada yaşanan ikinci bir çarpışmada bir mızrak darbesiyle kolundan yaralanmıştır. Bu olayın üzerine Şatırus ordugaha kaldırılmış ve yaranın etkisiyle de ertesi gün ölmüştür. Bunun üzerine paralı birliklerin komutanı Manıjjque kuşatmayı kaldırmış ve askerilerini yanına alarak Gergeza şehrine çekilmiştir.5 Şatırus’un cenazesi nehir yoluyla Pantikape şehrine getirilmiş ve burada kardeşi, Peritanis’e teslim edilmiştir.

Peritanis kardeşi Şatırus’a bir türbe yapıp onu defnettikten sonra krallığı eline almak için Pantikape şehrine ordusuyla yürümüş ve Yewmyeheuş ile yaptığı savaşta yenilmiştir. Bu yenilginin ardından iki kez daha ordu toplayarak kardeşiyle savaşan Peritanis sonunda Kepes mevkinde yok edilmiştir.6

Yewmyelheuş bu zaferin ardından iki kardeşinin de bütün eşleri ve çocuklarını öldürtmüştür. Ve krallığı eline almıştır. Kafkasya’da sahip olduğu bölgelerde korsanlık yapan Heniokhlar'ı Akhalar'ı ve Taureler'i bozguna uğratmış ve bölgeyi korsanlardan temizlemiştir.

Yewmyelheuş’un ardından Bosfor ülkesi Spartakid hanedanlığı tarafından yönetilmiştir. Ancak tarih Mö 74 yılını gösterdiğinde ülkesini eski düşmanları İskitlere karşı koruyamayan 3. Predizade ülkesini ve krallığının tüm otoritesini Pontus’un büyük İmparatoru Mitridates VI. Eupator’a bırakmıştır.7 Bu dönemde Pontus’un büyük İmparatoru Mitridates VI. Eupator zaten Abhazya’yı tamamen kendisine bağlamış, çerkesya’nın kıyı kesimlerine de ağırlığını koymuştu.

çerkesya Sind-Meot Halkalarının Bosfor Devletiyle İlişkileri

çerkesya Sindiası ve bu bölgenin başkenti olan Sindika kenti Yunanlı koloniciler bu bölgeye gelmeden önce (Mö 700) kurulmuş bir kenttir. Sindler'in aynı anda hem Therakesler, hemde Pelasg-Luviler arasında görülen bir kabile olduğunu daha önce belirtmiştik. Dolayısıyla çerkesya Sindler'i hem Trakya-Kırım bölgesinde yaşayan Therakesler'le hem de Akdeniz-Ege ve Kardeniz’de kendi kolonlarını Yunanlılar'dan çok önce kuran Pelasg-Luvi kabileleri ile ilişkili olarak okunabilir. Kendisi de bir Therakes olan Strabon Sint ve Meotlar'ı, Dandariler, Toreatlar, Agrlar, Arrehler, Tarpetler, Obidiakenler, Sittakenler ve Doshlar ile birlikte anmıştır. 8

Sindlerin Mö 5. yüzyılda kral Hekatey adına altın para bastıracak kadar ekonomik olarak kalkınmış oldukları söylenir. Bugünkü Anapa’nın yerinde bulunan Gorgippa kenti o dönemde Sindia’nın başkentiydi. Bosfor ve Sindia arasındaki yoğun temaslar siyasi yakınlaşmaya yol açmış olmalıdır. Bosfor Sindia’nın kaynaklarına muhtaçtı. Başta buğday olmak üzere et, atlar, yün ve kereste buradan sağlanmaktaydı.

Bosfor kralı Şatırus zamanında Sindia ile Bosfor arasında siyasi çekimler yaşandığını Antik yazar Poleinos aktarmaktadır. Sind kraliçesi Tirgatao ile Sind kralı Hekatay arasında bir dizi mücadele yaşanmıştır. Aslında Hekatey ile Tirgatao evliydi. Ancak Bosfor Kralı Şatırus Hekatey’ı kendi kız kardeşi ile evlendirip Sind ülkesini etkisi altına almayı planlamıştı. Böylece Meot halklarından İksomatların kralının kızı olan Tirğatao’dan kurtulacak ve ülke kendi etkisi altına girecekti. Polineus şöyle diyor: ‘Hekatey Meot eşini seviyordu ve onu öldürtmek istemedi, sadece sıkı korunan bir kaleye kapattırdı, başına gardiyanlar dikti. Ama onları atlatan Tirgatao kaçmayı başardı ve İksomatların ülkesine ulaşmayı başardı. Meotların önde gelen bir reisi ile evlenen Tirgatao, halkı Şatırus ve onun yandaşı olan Hekatey’e karşı ayaklandırdı. Meotida ve çevresindeki bölgelerden savaşçı toplulukları bölgeye getiren Tirgatao Hekatey’in emrindeki Sind ülkesini yağmaladı. Bunun ardından Şatırus ve Hekatey, Tirgatao ile barış imzalamışlardır.9

Tirgatao, barış teklifini kabul etse de düşmanları anlaşmaya ihanet etmişlerdir. Polineos, şöyle devam ediyor: ‘Şatırus, iki arkadaşını ikna ederek Tirgatao’yu öldürmek üzere görevlendirmiştir. Onlar ziyaretçi olarak Tirgatao’nun makamına gittiler ve kabul sırasında biri, uyduruk istekleri dile getirirken diğeri kılıçla saldırdı. Fakat Tirgatao’nun üzerindeki zırh ve kuşak onu korudu. Bundan sonra Tirgatao, savaşı yeniden başlattı. Ve düşmanlarının ülkelerini yeniden yağmaladı. Şatırus öldü ve oğlu Gorgipp, Tirgatao ile zor şartlar altında barış imzaladı.10

Sindika ile Meot kabileleri arasındaki bu savaşlar arkeolojik kaynaklarda da iz bırakmıştır. Arkeologlar Mö 5. Yüzyıl sonunda kentler ve yerleşimlerde büyük yangınlar olduğunu tespit etmişlerdir. Bazı arkeologlara göre Semibrantı ören yerindeki yıkık duvarlar, Polienos’un bahsettiği savaşların sonucudur. 11

Ne var ki Bosfor devleti Sindia ülkesini I. Leukon zamanında (Mö 389-349) tamamen ele geçirmiştir. Kral Leukon zamanında devletin sınırları hayli genişlemiştir, Taman ve Kuban’ın aşağı boylarındaki Toretler, Dandariler ve Psesler de itaat altına alınmıştır. 12

***

Bosfor kral isimleri dikkatli bakıldığında Therakesçe oldukları anlaşılan bir çok ismi bize vermektedir. çünatıko kitabında bu kralların isim listesini vermiştir13:

Bosfor Devlet Hanedanı

Hanedan
Hükümdar
Süre
Lakabı
Bosfor Hanedanı
Achoeanacudes
Mö 480-438:42 yıl


Spartaküs
Mö 438-433: 7 yıl


Ş’le’ueque
Mö 433-430: 7yıl


Spartaküs II
Mö ? – 407: ?


Şşat’ır I
Mö 407-393: 14 yıl


Lewuquen
Mö 394-354: 40 yıl


Spartaküs III
Mö 354-348: 5 yıl

Bosfor ve Teodokya Arkhontu Sindlerin Meotların çage ve Kafkasların Hükümdarı

Perizade I
Mö 349-311: 38 yıl
Aynı ünvanlar
"
Şşat’ır II
Mö 310-310: 10 ay
Aynı ünvanlar
Peritanis
Mö 310-310: Birkaç hafta
Aynı ünvanlar
Yewmyelheuş
Mö 309-304: 5 yıl
Aynı ünvanlar
Spartaküs IV
Mö 304-284: 20 yıl
Bosfor Arkhontu
Perizade II
Mö 284-?: ?


Yaklaşık 150 yıllık
Saltanata ilişkin
Veri yoktur
Perizade III
Mö ?-74: ?


Büyük Mitridate

Maxhare
Mö 74-63: 11 yıl
?
Büyük Mitridate
Mö 63-63: Birkaç ay
?
Farnake
Mö 63-50: 13 yıl
?
Axhe Me’an14
Bergamalı Mitridate II
Mö 50-50: Birkaç hafta


Aşşandr I

Dinemis
Mö 50-14 : 32 yıl
Bosfor Kralı
Laodike

Polemıuen I

Dinemis
Mö 14- ?: ?


Zaoremate I
Mö ?-? :?


Ra’ajjquepurıjj
Mö ?-?:?


Polemıuen II
MS 48-42 : 3yıl


Axhe Me’an
Mitridate III
MS 41-45 :4 yıl


Kotis
MS 45-63: 18 yıl


Trakya ve Kuzey Kafkasya Hanedanı
Ra’ajjquepurrıjj
MS 63-98: 35 yıl


T.J. Zaoremate
MS 98-120: 22 yıl
Krallar Kralı Bosfor’un Şehinşahı
Kotis II
MS 120- 132 : 12 yıl


Ra’met Alkhas I
MS 132-158 : 26 yıl


Ra’met Alkhas II
MS ?- 175 :?


Zaoremate III
MS 175-209: 34 yıl


Ra’ajquepurıjj III
MS 209- 225: 14 yıl


Zaoremate IV
MS ? -?: ?


Ra’ajquepurıjj IV
MS 241-255: 14 yıl


Ra’ajquepurıjj V
MS ?-?: ?


Zaoremate V
MS 281-? :?


?
?


Zaoremate VI
MS 302-310: 8 yıl


Radam Sadeş
MS 310-318: 8 yıl


Aşşandr
MS 324- 336 :12 yıl



      Mitridates VI. Eupator ve Bosfor-Kimmer Devleti’nin Pontus İmparatorluğuna Katılması

III. Perizade’nin ülkesini ve tahtını Pontus Kralı, Mitridates VI. Eupator’a devretmesinin ardından Pontus kralı, oğlu Maxhare’yi Bosfor-Kimmer ülkesine kral olarak göndermiştir.

Bu dönem Roma İmparatorluğunun Anadolu’yu işgal etmeye karar verdikleri bir dönemdir. Ve bu işgale ilk ve en önemli başkaldırıyı Mitridates VI. Eupator başlatmıştır. Mitridates Roma ile tam otuz yıl savaşmıştır. Romalı generaller Sylla Lyculus ve Pompe ile uzun yıllar savaşan ve tam üç kere büyük yenilgiler aldıktan sonra tekrar toparlanıp yeniden büyük ordularla Roma’nın karşısına çıkan Mitridates son savaştan sonra ağır bir yenilgi almış (Mö 65) ve Kolkhide valisi Athale’ye sığınmıştır. Kışı Diyoskuryas (Sohum) kentinde geçiren Mitridates sonunda Bosfor eyaletine geçmeye karar vermiştir.

çünatıko, Mitridates VI. Eupator’un çerkesya sahillerinden Bosfor’a ulaştığını ancak Ubıh ve Şapsığların onları topraklarından geçirmediğini buna karşılık Akhaların ve Natıkoyların Mitridates’e sahip çıktıklarını iddia eder. Ne var ki Akhaların Ubıhlar'dan ayrı bir kabile olmadığını söylemek çerkesya için mümkündür. Yine de Mitridates’in yolculuğunun bir kısmını sahil üzerinden yaptığı kesindir. Mitridates’in oğlu Maxhare Romalılar'la iyi geçinmiş, hatta onlarla bir ittifak anlaşması bile imzalamıştı. Babasının ülkesine geldiğini öğrenen Maxhare intihar etmiştir. Mitridas VI. Eupator burada Hanibal gibi bir ordu toplamak ve Almanya üzerinden Roma’ya inmek amacıyla çerkesya kabilelerinden, İskitler ve Sarmatlardan ve Fransa’daki Keltlerden oluşan büyük bir ordu kurmak amacıyla çalışmalarına başlamıştır. Ne var ki Mitridates için işler umulduğu gibi gitmemiştir.

Pontus Kralı Mitridates VI. Eupator

Mitridates VI Eupator ordusunun bir kısmını Azak denizinin Asya kıyılarındaki Fanagorya’ya bir kısmını ise Pantikape’ye yerleştirmiştir. Diğer bir kısım askerlerini ise Kırımdaki Nimphe şehrine konuşlandıran Mitridates beklemediği bir anda başlayan bir isyanla karşılaşmıştır. Fanagorya kentinde başlayan isyan kısa zamanda tüm Bosfor şehirlerine yayılmıştır. Fanagorya’daki isyanı Kırım’daki Kerson, teodokya ve Nimphe şehirlerindeki isyanlar izledi. Bu isyanlara karşı İskitlerle ittifak kurmaya çalışan Mitridates’in bu son hamlesi de sonuç getirmemiştir. Son olarak Mitriadetes’in oğlu Farnake öz babasına karşı suikast girişiminde bulunmuştur. Pantikape şehrinin iç kalesinde bulunan Mitridates zehir içerek intihar etmeyi denediyse de içtiği zehir onu öldürmemiştir. Son anına kadar Mitridates VI. Eupator’un yanında kalan sadık koruması Kelt Tetrarkı Bitu kralın isteği üzerine kendi kılıcıyla Mitridates VI. Eupator’u öldürmüştür. Böylece Roma İmparatorluğu Hanibal’den sonra kendisini en çok uğraştıran en büyük düşmanlarından birisi olan Mitridates VI. Eupator’dan kurtulmuştur.15

NOTLAR        

1 çünatıko Nimpe ve Tımpe şehirlerinin Therakes şehirleri olduğunu asıllarının Tımfe ve Nımfe olarak K’ah çerkescesinde anlamlı olduklarını ve Tımfe’nin baba Nımfe’nin anne tarafına izafeten kurulmuş kentler olduğunu söyler. Yine Balkanlardaki çimpe kalesinin de Tımpe-Tımfe adıyla Therakes bölgesi olduğunu düşünmek mümkündür.

2 Henoclides isminin Heniokh adını yani Ubıhlar ve Akhalarla birlikte anılan Enet kavminin adını içinde barındırdığı açıktır. Bkz. Namitok, çerkeslerin Kökeni II.

3Daha geniş okuma için bkz. çünatıko, Kafkas Tarihi II, s. 288-318.

4çünatıko, Kafkas Tarihi II, s.294.

5 çünatıko Gergeza şehrinin adının çerkesçe olduğunu ve bu şehrin tamamen çerkes şehri olduğunu söylemektedir. Gergeler bu günkü Kabardeyler arasında göze çarpan bir kabile olmakla birlikte bize göre bu şehir Luvi (Karia-Leleg) halkının adını koyduğu ve yaşadığı bir bölgedir. çünkü Karka adıyla anılan Karia-Lelegler Gerge adının gerçek sahipleridirler. Karka adından çıkan diğer Gerge adlı yer isimlerine zaten Batı Andoluda rastlanmaktadır. Bilge Umar çalışmalarında buna sık sık değinmektedir. Şu halde Gerge-Karga ismi ya çerkesya’dan Batı Anadoluya inmiştir, ya da Batı Anadolu’daki Luvi (Karia-Leleg) halkının çerkesyada kurdukları bir kent olmalıdır. Ne var ki hem Gerge hem Şogen soylarının bu bağlamda Batı Ege’de izlerinin sürülmesi gerekmektedir. Tarihsel olarak hep birlikte anılan bu iki soyun çerkes pagan döneminden itibaren dinsel bir ağırlıkları olduğu ve bu durumun Hıristiyanlık döneminde de değişmeden devam ettiğini düşündüren çok fazla veriye sahibiz.

6 çünatıko, Kafkas Tarihi II, s. 288-318.

7Bkz. Murat Aslan, Romanın Büyük Düşmanı Mitridates VI. Eupator, Odin Yayıncılık. Bilge Umar, İlkçağda Türkiye Halkı, İnkılap Yayıncılık. Met çünatıko Yusuf İzzet, Kafkas Tarihi II. Kaf-Dav.

8 Betrozov, çerkeslerin Etnik Tarihi, s.142.

9Betrozov, çerkeslerin Etnik Tarihi, s. 144-145.

10Betrozov, çerkeslerin Etnik Tarihi, s. 145.

11Betrozov, çerkeslerin Etnik Tarihi, s. 145.

12Betrozov, çerkeslerin Etnik Tarihi, s. 145-146.

13 çünatıko, Kafkas Tarihi II. s.317-318.

14 İran kökenli bu sülaleye Akhamenid’ler denilmekteyse de Bilge Umar bunun Yunanca telaffuz olduğunu İran dilindeki telaffuzunun Hahameniş olduğunu söylemektedir.

15çünatıko, Kafkas Tarihi II. s, 300-303.


































Sizde yorumunuzu eklemek için tıklayın.
Yorumlar
Tüm yorumları görüntülemek için tıklayın.
B.A - ist.
10 / 01
Adigeleri bu gun gibi dağınık ve bir avuç olarak mı anlıyorsunuz. Eger sürgünü yani vurgunu yememiş olsaydık tahmınlere göre 20-24 milyon civarında bir nüfüs olacaktık. Meotları meydana getiren 4 aileden biri Hanaokh'lar. Bu gün Adıgey'de Amasya'da ve Pınarbaşı Kaynar nahıyesınde yaşıyor bu ailere var. Kimmerler en çok K'emirkolara yakın. Ç'emguy- Ç'emırguy aynı adın farklı telaffuzları. Anzer yaylasıyla Anzerko'lar arasındaki isim tesadüfi bir benzerlik olmadığı gibi.
cemal - bursa
24 / 12
balkan(traklar) kafkas(bosfor krallığı kimmerler ) anadolu(luvi med) çerkesyaları die birşey yoktur biz meotların ve sindlerin bizim atalarımız olduğunu tam olarak kanıtlama yada anlatma işini tamamlamamışken 3 çerkesya kurup adige abhaz toplumuyla alakalı olmayan kavimleri akrabalarımız oradaki çerkesler olarak göstermemiz çok yanlış bilmeyen arakdaşlar yada yarım bilen arakdaşlar için çok kötü bir durum emeğinize saygı duyarız ancak adige toplumu olarak milli bir tarih oluşumuna başlamamızın vakti geldi bu toplulukların hiç birinin çerkeslik adigelikle alakası yoktur ..